De meeste hartstilstanden buiten het ziekenhuis gebeuren gewoon thuis. In de woonkamer, in de keuken, op de bank. Dat betekent dat de eerste hulpverlener bijna altijd een familielid, een buurvrouw of een mantelzorger is. Iemand zonder medische opleiding, die opeens moet handelen.
Dat klinkt zwaar. Toch is wat je moet doen simpeler dan de meeste mensen denken. In dit artikel lees je hoe je een hartstilstand herkent, wat je precies doet in de eerste minuten en hoe borstcompressies werken. Ook lees je wat een AED voor je doet, wat zo’n apparaat kost en hoe je uitzoekt of er al eentje bij jou in de straat hangt.
Wat een hartstilstand precies is
Bij een hartstilstand stopt het hart met pompen. Er gaat geen bloed en dus geen zuurstof meer naar de hersenen. Iemand zakt in elkaar en reageert nergens meer op.
Dat is iets anders dan een hartinfarct, al worden die twee vaak door elkaar gehaald. Bij een hartinfarct raakt een bloedvat naar het hart verstopt. Iemand heeft dan pijn op de borst, is misselijk of zweterig, maar is meestal nog bij bewustzijn en kan praten. Een hartinfarct kan wel uitlopen op een hartstilstand.
Dat verschil bepaalt wat je doet. Iemand die praat, ga je niet reanimeren. Iemand die niet reageert en niet normaal ademt wel.
Zo herken je een hartstilstand
Je hoeft geen diagnose te stellen. Je let op twee dingen.
Reageert de persoon? Roep hard zijn of haar naam en schud voorzichtig aan de schouders. Geen enkele reactie is een alarmsignaal.
Ademt de persoon normaal? Kijk maximaal tien seconden naar de borstkas. Gaat die rustig op en neer, dan ademt iemand. Hoor je alleen happende of rochelende geluiden, dan is dat geen normale ademhaling. Veel mensen twijfelen daarover en wachten af. Doe dat niet, want juist die happende ademhaling hoort bij een hartstilstand.
Twijfel je? Ga er dan van uit dat het een hartstilstand is en begin. De kans dat je iemand ernstig beschadigt met borstcompressies is klein. Niets doen is het echte risico.
Bel 112 en blijf bij de persoon
Bel 112 zodra duidelijk is dat iemand niet reageert en niet normaal ademt. Zet je telefoon op de luidspreker en leg hem naast je neer. Dan houd je je handen vrij.
De centralist blijft aan de lijn. Die telt met je mee, geeft het tempo aan en vertelt precies wat je moet doen. Je staat er dus niet alleen voor, ook niet als je nog nooit een cursus hebt gedaan.
Is er nog iemand in huis of in de straat? Stuur die persoon weg om een AED te halen en laat de voordeur openzetten voor de ambulance. Ben je alleen? Blijf dan bij de persoon en begin met compressies. Alleen als je zeker weet dat er een AED vlakbij hangt, haal je die eerst snel op.
Zo geef je borstcompressies
Leg de persoon op de rug op een harde ondergrond. De vloer werkt beter dan een bed of een bank. Maak de borstkas vrij. Kleding mag kapot als het niet anders kan.
Zet de hiel van je hand midden op de borstkas, op het borstbeen. Leg je andere hand erbovenop en haak je vingers in elkaar. Houd je armen gestrekt en duw recht naar beneden vanuit je bovenlichaam, niet vanuit je ellebogen.
Duw ongeveer vijf tot zes centimeter diep. Dat is dieper dan je verwacht. Laat de borstkas daarna helemaal terugkomen voordat je opnieuw duwt. Het tempo ligt tussen de honderd en honderdtwintig keer per minuut, dus ongeveer twee keer per seconde.
Er kunnen ribben breken. Dat schrikt, maar het is geen reden om te stoppen. Gebroken ribben herstellen weer.
Ben je getraind in beademen? Wissel dan dertig compressies af met twee beademingen. Weet je het niet zeker of voelt het te ongemakkelijk? Blijf dan gewoon duwen. Doorgaan is altijd beter dan twijfelen.
Wat een AED doet en wie hem mag gebruiken
AED staat voor automatische externe defibrillator. Het apparaat kan het hartritme herstellen met een stroomstoot. Borstcompressies kunnen dat niet. Die houden het bloed in beweging tot de AED er is.
Je hoeft er niets voor te weten. Je zet het apparaat aan en het praat tegen je. Het vertelt waar de twee plakkers op de borstkas moeten en analyseert daarna zelf het hartritme. Alleen als een schok nodig is, geeft de AED die vrij. Bij iemand die geen schok nodig heeft, gebeurt er niets. Je kunt er dus geen kwaad mee doen.
Iedereen mag een AED gebruiken en een cursus is niet verplicht. Handig om te weten: de huid moet droog zijn, dus dep iemand af als de borstkas nat is. Zit er een pleister met medicijnen op de borst, haal die er dan af. Voel je een hard bultje onder de huid, dan zit daar waarschijnlijk een pacemaker. Plak de elektrode daar niet bovenop, maar een stukje ernaast.
Steeds meer huizen, verenigingen en buurten hebben zo’n apparaat hangen. Leveranciers als Defibrion leveren een AED niet los, maar met een kast, uitleg en onderhoud erbij. Dat laatste klinkt saai, maar het is precies wat telt. Een AED met een lege batterij helpt niemand.
Een AED in huis of in de straat
Veel mensen denken dat een AED iets is voor bedrijven en sportclubs. Dat klopt niet. Particulieren mogen er ook een kopen, en dat gebeurt steeds vaker. Vaak doet een straat of een groep buren het samen.
Kijk eerst of er al eentje in de buurt hangt. Loop een rondje en let op de kastjes aan de gevels van scholen, sportkantines, kerken en supermarkten. Weet je het niet zeker, vraag het dan even rond in de straat. Het scheelt in een noodgeval enorm als je van tevoren weet waar je moet zijn.
Hangt er niets binnen loopafstand? Dan kun je met de buren of met een vereniging samen een AED kopen. Je deelt de kosten en je hebt er allemaal iets aan. In de tabel hieronder zie je waar je ongeveer op moet rekenen.
| Onderdeel | Waar je ongeveer op kunt rekenen |
|---|---|
| Het apparaat zelf | Tussen de 1.200 en 2.900 euro, afhankelijk van het model |
| Kast en ophangen | Komt er nog bij, binnen goedkoper dan buiten |
| Elektroden en batterij | Ongeveer 85 tot 275 euro per jaar |
| Hoe lang hij meegaat | Vijf tot tien jaar, vaak met acht jaar garantie |
Verdeel je dat over een stuk of tien huishoudens, dan valt het bedrag per persoon mee. Spreek wel meteen af wie het apparaat beheert. Elektroden en batterijen hebben een houdbaarheidsdatum en moeten op tijd vervangen worden. Zonder iemand die dat bijhoudt, blijft het liggen tot het te laat is.
Waarom die eerste minuten alles bepalen
Zonder hulp daalt de overlevingskans met ongeveer tien procent per minuut. Na een minuut of zes wordt de kans op een goede afloop snel kleiner.
In Nederland geldt de norm dat een ambulance bij een spoedmelding in 95 procent van de gevallen binnen 15 minuten ter plaatse is. Dat is snel. Maar voor een hartstilstand is het te laat als er in de tussentijd niets gebeurt.
Die tussentijd vul jij. Niet omdat je arts moet zijn, maar omdat jij er bent en de ambulance nog niet.
Wat je nu al kunt regelen
Je hoeft niet te wachten tot er iets gebeurt. Een paar dingen kosten weinig tijd en maken later veel verschil.
Zorg dat de voordeur open kan. Weet een buur waar de sleutel ligt, of hangt er een sleutelkluisje? Een ambulance die voor een dichte deur staat, verliest kostbare minuten.
Praat er een keer over aan de keukentafel. Wie belt 112, wie gaat naar buiten om de ambulance op te vangen, wie haalt de AED? Het voelt overdreven tot het moment dat het nodig is.
Overweeg tot slot een reanimatiecursus. Een dagdeel is genoeg. Je oefent op een pop, je bedient een paar keer een AED en daarna weet je hoe het voelt. Dat scheelt in het echt seconden, en seconden zijn hier precies waar het om draait.