Een boekverfilming wekt altijd nieuwsgierigheid, maar ook argwaan. Fans van het origineel zijn benieuwd of hun favoriete verhaal recht wordt gedaan, terwijl anderen gewoon een goede film willen zien. Het omzetten van een boek naar een speelfilm of serie is een vak apart. Er gaat veel bij kijken, en het resultaat is niet altijd wat lezers hadden gehoopt.
Waarom boeken zo vaak naar de bioscoop reizen
Uitgevers en filmstudio’s weten al lang dat een populair boek een bewezen publiek meebrengt. Als honderdduizenden mensen een roman hebben gelezen, is de kans groot dat een groot deel van hen ook de film wil zien. Dat verkleint het risico voor de studio. De Da Vinci Code van Dan Brown is daar een goed voorbeeld van. Het boek verkocht wereldwijd tientallen miljoenen exemplaren, en de film uit 2006 trok miljoenen bezoekers naar de bioscoop. Dat succes leidde tot meer verfilmingen van dezelfde reeks, waaronder Het Bernini Mysterie en Inferno. Niet elk boek leent zich hier zomaar voor. Verhalen met veel interne gedachten van personages, complexe tijdssprongen of een abstracte structuur zijn lastig te vertalen naar beelden. Schrijvers denken in woorden, regisseurs denken in beelden. Dat zijn twee heel verschillende manieren van vertellen.
Wat er verandert als een boek een film wordt
Wie een geliefd boek heeft gelezen en daarna de verfilming bekijkt, merkt al snel dat er dingen ontbreken of anders zijn. Dat is bijna onvermijdelijk. Een roman van vierhonderd pagina’s past niet in twee uur film. Scenaristen moeten keuzes maken: welke scènes zijn onmisbaar, welke personages kunnen worden samengevoegd en wat mag worden weggelaten? Soms worden verhaalelementen vereenvoudigd zodat een breder publiek de film begrijpt. Een goed voorbeeld hiervan zijn de Harry Potter films. Veel details uit de boeken ontbreken, maar de kern van het verhaal blijft herkenbaar. Bij The Lord of the Rings koos regisseur Peter Jackson ervoor bepaalde personages en subverhalen weg te laten, maar de films worden nog steeds gezien als meesterwerken. De sleutel zit in het bewaren van de sfeer en de geest van het origineel, ook als de feiten iets anders zijn.
Wanneer een verfilming de verwachtingen overtreft
Het komt voor dat een film het bijbehorende boek in de schaduw stelt, of in elk geval net zo beroemd wordt. The Shawshank Redemption, gebaseerd op een kort verhaal van Stephen King, is daar een treffend voorbeeld van. Veel mensen kennen de film, maar weten niet dat er een schriftelijk origineel achter zit. Hetzelfde geldt voor films als The Silence of the Lambs en No Country for Old Men, beide gebaseerd op romans maar inmiddels klassiekers op zichzelf. Wat zulke producties gemeen hebben, is een sterke cast, een scherp script en een regisseur die het verhaal begrijpt. De beste adaptaties zijn niet klakkeloos overgenomen, maar zorgvuldig hertaald naar een ander medium. Ze behandelen het boek als een startpunt, niet als een handleiding die blindelings gevolgd moet worden.
De opkomst van series als alternatief voor films
Steeds vaker kiezen streamingdiensten zoals Netflix en HBO voor een serie in plaats van een speelfilm. Dat heeft een duidelijk voordeel: er is meer tijd om het verhaal te vertellen. Een boek van vijfhonderd pagina’s kan in acht afleveringen van een uur veel beter tot zijn recht komen dan in een film van twee uur. Game of Thrones, gebaseerd op de boekenreeks A Song of Ice and Fire van George R.R. Martin, groeide uit tot een van de populairste series ooit. Ook The Handmaid’s Tale en His Dark Materials begonnen als romans en vonden een nieuw publiek via televisie. Het nadeel is dat een serie ook langer duurt om te maken en te kijken. Bovendien loopt de kwaliteit soms terug als het bronmateriaal opraakt, zoals bij Game of Thrones in de latere seizoenen duidelijk werd. Toch biedt het serieformaat schrijvers en regisseurs meer ruimte om personages te laten groeien en verhaallijnen goed af te ronden.
Veelgestelde vragen
Welk boek is het vaakst verfilmd?
Er is niet één duidelijk antwoord, maar boeken als Dracula van Bram Stoker en Sherlock Holmes verhalen van Arthur Conan Doyle zijn tientallen keren bewerkt voor film en televisie. Ook sprookjes zoals Assepoester en Roodkapje kennen talloze bewerkingen.
Hoe lang duurt het gemiddeld voordat een boek een film wordt?
De tijd tussen publicatie van een boek en de release van de verfilming varieert sterk. Soms gaat het snel en verschijnt de film binnen twee of drie jaar. Bij andere projecten duurt het tien jaar of langer voordat alles rond is, van de rechten tot de financiering en productie.
Mogen filmmakers zomaar een boek verfilmen?
Nee, voor een verfilming zijn auteursrechtelijke toestemmingen nodig. Een studio of producent moet de filmrechten kopen van de schrijver of de rechthebbende. Pas daarna mag het verhaal officieel worden bewerkt voor film of televisie.
Is het beter om eerst het boek te lezen of de film te kijken?
Dat is een persoonlijke keuze. Wie eerst het boek leest, heeft een rijker beeld van de wereld en de personages, maar kan ook teleurgesteld zijn als de film afwijkt. Wie eerst de film ziet, geniet soms meer van de verfilming en ontdekt daarna extra diepgang in het boek. Beide volgorden hebben hun voordelen.